Ăслăлăх, астăвăм, чĕлхе: Мускавра чăваш историне сÿтсе яврĕç

Мĕн пирки тавлашрĕç-ха ăсчахсемпе историпе тата тăван халăх культурипе кăсăкланакан Мускав чăвашĕсем? Енчен те эсир истори тусанлă пысăк кĕнекесем тата тахçанах вĕреннĕ датăсем тесе шутлатăр пулсан, çавра сĕтел ку пачах урăхла пулнине кăтартса пачĕ. Унта чăн-чăн хĕрÿ туйăмсем вĕресе тăчĕç.

Аваллăх çине урăхла куçпа пăхни
Истори ăслăлăхĕсен кандидачĕ, Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕн истори çул-йĕрĕн наука ĕçченĕ Андрей Сараев X ĕмĕрĕн пĕрремĕш çурринчи араб çул çÿревçĕ-çыравçин Ахмад ибн Фадланăн тата пушкăрт политика лидерĕн, историкĕн, тухăç тĕпчевçи-тюркологăн Ахмет-Заки Валидин, совет ăсчахĕн, историк-этнологăн, истори наукисен докторĕн Лев Гумилевăн ĕçĕсем урлă чăвашсем пуçланса кайни пирки кăсăк каласа пачĕ.
Хальхи анализ меслечĕсем тĕпĕ-йĕрĕпе тĕпченĕ пек курăнакан çăлкуçсене те çĕнĕлле вулама май параççĕ иккен.

Чĕлхе детектив пекех
Филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ, Раççей академи наукисен Чĕлхе пĕлĕвĕн институчĕн Уралпа Алтай чĕлхисен уйрăмĕн аслă наука ĕçченĕ Александр Савельев сăмахсен историйĕнчи çĕнĕ фактсемпе паллаштарчĕ. Чăваш чĕлхи авалхи халăхăн сайра тĕл пулакан несĕлĕ, кашни çĕнĕ тĕпчев пирĕн мăн асаттесен шухăшĕсене уçса пама пулăшакан чаршав пек шутланать.

Несĕлсен диалогĕ
Василий Николаевăн ĕçĕсем, унăн чаплă «Чăвашсем: этнос историйĕ тата йăлана кĕнĕ культура» кĕнеки паянхи кун та çамрăк ăсчахсене хăйсен темисене тупма пулăшни пирки уйрăм каларĕç. Унăн фончĕ малалла ĕçлет, тĕпчев ĕçĕсенче пулăшса пырать. Ку вара хальхи вăхăтра хаксăр.
Залра ансат шухăш янăрарĕ: «Камсем эпир?», «Ăçтан эпир?» йышши ыйтусем паратпăр, кашни кун калакан сăмахсенче тымарĕсене шыратпăр пулсан культура пурăнать.
Тĕлпулу вăхăтĕнче çавра сĕтеле хутшăнакансене пурне те парне туса Василий Васильевич хатĕрленĕ тата кун çути кăтартнă чăваш халăхĕн историйĕпе культури çинчен çырнă кĕнекесен кăларăмĕсене парнелерĕç.
В.В. Николаев кĕнекисем хальхи вăхăтри çынсен наципе истори ăс-хакăлне хускатса ячĕç. Вăл чăвашсен авалхи историйĕн кăткăс, дискуссиллĕ ыйтăвĕсене лартнă, çакă профессиллĕ ăсчахсене хастартарах тĕпчевсем тума хистенĕ. Унăн ĕçĕсем чăваш халăхĕн пуян историйĕшĕн патриотизм, мăнаçлăх туйăмĕ çуратаççĕ.
Çавра сĕтеле йĕркеленĕ РФ Президенчĕ çумĕнчи Чăваш Республикин Полномочиллĕ представительстви, «Тăван çĕршыв ывăлĕсем» регионсем хушшинчи обществăлла организаци тата Мускаври чăваш культура обществи ăрусен диалогĕ ан татăлтăр тесе асăннă мероприятие пысăк аудиторие явăçтармалла тесе пĕтĕмлетÿ турĕç.
Татьяна БОЛКОНСКАЯ.
Мускав хули.