Пир-авăр станокĕпе çыхăннă пурнăçри пулăм

Манăн ĕçтешсем эпĕ музейре ĕçлеме пуçласанах ялта пурăннине пĕлсен пĕрремĕш кунах яваплă ĕç шанса пачĕç: «Таня, санăн çывăх вăхăтра аçупа аннÿ патне кайса килмелле, вырăнти ватăсемпе калаçса татăлмалла – пире музей валли пир-авăр тĕртмелли станок питĕ кирлĕ», – терĕç.
Тăван кĕтесе çывхарса килекен канмалли кунсенчех кайрăм. Кÿршĕре пурăнакансем патне çитрĕм, çынсенчен ыйтрăм, усси пулмарĕ. Килтен каяс умĕн аннене станока малалла шырама хушса хăвартăм. Тен, камăн-тăр мачча тăрринче е витере çак хатĕр усăсăр тусанланса выртать?
Çакăнтанпа çур çул иртрĕ. Ĕç путланчĕ пулĕ тесе шутлама тытăннăччĕ, кĕтмен çĕртен анне шăнкăравларĕ: «Манăн ырă хыпар пур! Эпĕ пир-авăр станокне тупрăм!».
Аннен пĕлĕшĕ пÿрчĕн маччи тăррине тирпей кĕртме хăпарсан станок асăрханă. Шăпах эпир вăрах вăхăт шыранă пир тĕртмелли станока.
Хуçисем вăл пурри çинчен пĕлмен те иккен, ахăртнех, хатĕре çав вăхăтра курман пулсан вăл тата нумай çул унта усăсăр выртĕччĕ.
Унăн историйĕ çапла. Валентина Матвеевна Павлова музее çирĕм çул каялла пир-авăр станокне парнеленĕ. Вăл унăн амăшĕн, Иглин районĕнчи Ивано-Казанка ялĕнче пурăннă Евдокия Егоровна Павлован (14.03.1914 – 01.07.2004), ĕç хатĕрĕ пулнă.
Çак капмар та меллĕ станок çине пăхсан, ирĕксĕрех унăн йывăç пайĕсене миçе алă сĕртĕннине, унпа миçе метр пусма тĕртнине уйласа илетĕн.
Евдокийăн шăпи çăмăл пулман, мĕн пĕчĕкрен пурнăç унăн çирĕплĕхне тĕрĕсленĕ. Вăл ултă çулта чух шăллĕсемпе тăр тăлăха тăрса юлнă – ача вăййисем вылямалли хĕр ачан çывăх çыннисемшĕн тăрăшмалла пулнă. Тăлăхсене нумай ачаллă куккăшĕ хăй патне илнĕ. Йышлă çемьере хăш чух пурин валли вырăн та, апат та çитмен.
Ун чухнех пĕчĕк Дуня станокпа ĕçлеме пĕлнĕ – амăшĕ сывă чух хĕрне вĕрентсе хăварнă. Йывăç пайсем çумне пĕшкĕнсе, çипсене тимлĕн куçарса хĕр ача çĕнĕ çемйи валли çеç мар, ял çыннисем валли те пир тĕртнĕ. Ĕçшĕн укçапа тÿлемен, вăл вăхăтра çынсен укçа-тенкĕ пулман та, апат-çимĕçпе, пĕр-пĕр ĕç туса пулăшнипе тавăрнă. Кам пахча çумлама, утă çулма пулăшнă, кам витрепе çĕр улми, кăкшăмпа сĕт илсе килнĕ. Çынсем Дуньăна апат-çимĕç панă чух пĕтĕм çемьене пулăшнине лайăх ăнланнă.
Вăхăт иртнĕçемĕн Евдокия çитĕннĕ, пуçĕнче йывăр ĕçрен хăтăлса мĕн те пулин çĕннине вĕренес шухăш çуралнă. Вăл Ĕпхÿ хулине професси пĕлĕвĕ паракан училищĕне вĕренме кĕнĕ, çĕвĕç профессине алла илнĕ. Ку ял хĕрĕшĕн хăюллă утăм пулнă. Çине тăни, ĕçчен пулни ăна çĕнĕ ăсталăха алла илме пулăшнă.
Ялне таврăнсан вăл пулас упăшкине, çамрăк та кĕрнеклĕ ял каччине, тĕл пулнă. Вĕсен туйĕ ялшăн паллă пулăм пек иртнĕ. Анчах та телей вăраха тăсăлман: 1939 çулта мăшăрне Иккĕмĕш тĕнче вăрçине ăсатнă. Евдокия икĕ ачипе пĕччен тăрса юлнă. Йывăр вăхăтра пир тĕртмелли станок пурнăçри тĕрев, тăрантакан пулса тăнă. Ял çыннисем ун патне тум-тир çĕлеттерме çÿренĕ: пĕрне кивĕ пальторан урăх тум, теприн хĕрĕ валли çĕнĕ кĕпе çĕлетмелле пулнă. Ĕçшĕн апат-çимĕçпе тÿленĕ, вут çурса панă, шыв илсе килнĕ, пахча сухаланă. Çав самантсенче ял пысăк çемье пек пулни, çынсем пĕр-пĕрне пулăшни лайăх палăрнă.
Светлана мăнукĕ каланă тăрăх, кукамăшĕ çак ĕçе ватăлсан та манăçа кăларман. Евдокия Павловна станок умне юнашар мăнукне лартса пир тĕртес ĕçĕн ăсталăхне вĕрентнĕ: çипсене тĕрĕс майлаштармаллине, суйламаллине, пусмана тикĕс тумаллине. «Кур, Светлана, ку ахаль станок çеç мар. Вăл пирĕн астăвăм, амăшĕнчен хĕрĕ патне куçакан вăй», – тенĕ вăл.
Евдокия Егоровна алли витĕр тухнă ансат та çав вăхăтрах чунтан тунă палассене, тĕрĕллĕ чăваш кĕписене, хĕрарăмсен пуçа тăхăнмалли сурпанне, сурпан тутрине, пиçиххи эрешне çемье халиччен типтерлĕ упрать. Вĕсене кăларсан çемье вучахĕн ăшшине туйма, станок ĕçĕн сассипе авалхи юрă юрланă кукамăшĕн лăпкă сассине илтме те пулать пек туйăнать.

Татьяна ГРИГОРЬЕВА, С.Т. Аксаковăн мемориаллă музей-çурчĕн управçи, ăслăлăх ĕçĕн кĕçĕн ĕçченĕ.